Жалпыүйлік қажеттіліктерді бүкіл үй төлейді

Жалпыүйлік қажеттіліктерді пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері төлейді, өйткені кіреберістегі жарық, тазалауға жұмсалатын су және инженерлік жабдықтың жұмысы олардың ортақ мүлкіне қызмет етеді. Бұл пәтерлерге бөліп тастауға рұқсат етілген көршінің тұтынуы емес. Бұл үйдің бөлек шығысы, сондықтан оның өлшенетін көлемі, жеткізушімен шарты, бекітілген тарифі, түсінікті төлем тәртібі және есепте көрсетілген дерегі болуы керек.

Түбіртекте қысқа ғана «ЖҮҚ» деген жол пайда болып, оның артынан аспап көрсеткішін де, есепті де көру мүмкін болмағанда дау басталады. Атаудың өзі ештеңені дәлелдемейді. МИБ төрағасы немесе басқарушы компания құжаттар тізбегін жинауға тиіс, ал меншік иесіне сол тізбектің буындары бір-біріне сай келетінін тексеру жеткілікті. Егер көлем екі есе өссе, үй оның себебін желілерден, аспаптардан және жабдықтың жұмыс режимінен іздейді, кез келген шығынды қалыпты деп жарияламайды.

ЖҮҚ көршінің пәтеріне емес, ортақ мүлікке қатысты

Жалпыүйлік қажеттіліктер дегеніміз - үйдің ортақ мүлікті күтіп ұстауға жұмсайтын коммуналдық ресурстары. Қазақстанның нормативтік актілерінде бұдан дәлірек тұжырым бар: кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп ұстауға тұтынылған коммуналдық қызметтер. Ауызекі тілдегі «ЖҮҚ» қысқартуы ыңғайлы, бірақ ол көбіне әртүрлі төлемдерді араластырып жібереді.

Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы кіреберістерді, вестибюльдерді, холдарды, дәліздерді, баспалдақтарды, лифтілерді, шатырды, жертөлелерді, техникалық қабаттарды, жалпыүйлік инженерлік жүйелерді, үйдің астындағы жер учаскесін және абаттандыру элементтерін ортақ мүлікке жатқызады. Сондықтан кіреберіс шамдарына, сорғыларға, қақпа автоматикасына және басқа ортақ жабдыққа кеткен электр энергиясы үйге тиесілі. Баспалдақты жууға, жүйені шаюға немесе ортақ учаскені суаруға жұмсалған су да шығын расталып, ортақ мүлікпен байланысты болса, үйді күтіп ұстауға жатуы мүмкін.

Түбіртектегі бір атаумен құрамды кеңейтуге болмайды. ЖҮҚ-қа өз жеке есептегішінен кейін нақты пәтер, дүкен немесе кеңсе тұтынған электр энергиясы кірмейді. Оған бұрынғы ПИК-тің ескі қарызын, жеткізуші салған айыппұлды, жеке үй-жайды жөндеу құнын, қызметкерлердің жалақысын немесе құбыр ауыстыру шығынын жасыруға болмайды. Жалақы, ағымдағы жөндеу және коммуналдық ресурс басқарудың ортақ сметасына кіруі мүмкін, бірақ бұлар әртүрлі баптар. Оларды араластыру меншік иелеріне көлем мен бағаны тексеруге мүмкіндік бермейді.

Лифтіге қызмет көрсету мен лифт тұтынған электр энергиясы да бір нәрсе емес. Заң лифтілерге қызмет көрсетуді коммуналдық қызмет деп атайды, ал қозғалтқыш пен автоматикаға жұмсалған электр энергиясы ресурс ретінде өлшенеді. Техникалық қызмет көрсету шарты бір бапты, энергиямен жабдықтаушы ұйымның шоты екінші бапты растайды. Егер басқарушы тек «лифт» деген жалпы соманы көрсетсе, мердігер тарифі өсті ме, әлде киловатт-сағат саны артты ма, ешкім түсінбейді.

Технологиялық шығын мен ысыраптың айырмасын бөлек қараған дұрыс. Жарамды сорғының су айдауға пайдаланған энергиясы үйге керек. Оқшаулауы зақымдалған сым, қате есеп схемасы немесе заңсыз қосылым арқылы кеткен энергияны ортақ есептегіш көргенімен, ол пайдалы шығынға айналмайды. Жеткізушіге нақты өлшенген көлемді төлеуге тура келеді, бірақ үй себебін жойып, жауапкершілікті анықтауға тиіс, тұрақты ақауды үйреншікті нормативке қоспауы керек.

Көлемді есептегіш белгілейді, төлемді үй жүргізеді

Негізгі ереже қысқа: ортақ мүлікке арналған коммуналдық ресурс көлемі пайдалану жауапкершілігінің шекарасында тұрған жалпыүйлік есепке алу аспабы бойынша анықталады. «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заң МИБ төрағасынан немесе басқару субъектісінен электр энергиясы мен су жеткізушілеріне ағымдағы шоттан, жасалған шарттар, осындай аспаптардың көрсеткіштері және бекітілген тарифтер бойынша төлеуді талап етеді.

Электр энергиясын пайдалану қағидалары жалпыүйлік қажеттіліктерге арналған электр қондырғыларының құрамын нақтылайды: кіріс-тарату құрылғысы, кіреберістерді, аулаларды, үй нөмірі жазылған шамдарды, жертөлелер мен шатырларды жарықтандыратын сымдар. Сол қағидалар көлемді электр желісінің баланстық тиесілілік шекарасындағы аспаппен байланыстырады. Бұл маңызды дәлдік. Үйдің ішінде орналасқан есептегіштен кейін желілердің бір бөлігі дүкенге, паркингке немесе бөтен үй-жайға кетсе, қосымша көрсеткіштерсіз ол ЖҮҚ-тың таза көлемін бермейді.

Жеке аспап болмаса, Кондоминиум объектісін басқару қағидалары коммуналдық қызметтерді белгіленген қуат немесе уәкілетті орган бекіткен тұтыну нормалары бойынша анықтауға рұқсат етеді. Бұл кез келген орташа соманы жазуға берілген рұқсат емес, қосалқы тәсіл. Қуат бойынша есепте жабдық тізімі, әр құрылғының қуаты және нақты жұмыс уақыты болуы керек. Норманың қолданыстағы актідегі деректемелері болуы және дәл осы ресурс түрі мен аумаққа қолданылуы қажет.

Электр энергиясы үшін қуат бойынша есепті қарапайым формуламен тексеруге болады:

Бір айдағы көлем = жабдық қуаты, кВт × тәуліктік жұмыс сағаты × күн саны.

Үш кіреберісте әрқайсысы 10 Вт болатын 36 шам тұрып, олар 30 күн бойы тәулігіне орта есеппен 10 сағат жанса, жарықтандыру шамамен 108 кВт·сағ тұтынады: 36 × 0,01 × 10 × 30. Нәтижеге сорғылардың, қақпалардың, түтін шығару жүйесінің және басқа ортақ жабдықтың жеке есептелген тұтынуы қосылады. Бұл мысал үйге норматив белгілемейді. Ол тәулік бойы жанып тұрған шамды немесе артық көрсетілген жұмыс уақытын табуға болатын есеп нысанын көрсетеді.

Суға да дәл осындай тәртіп керек. Тазалау актісі есептегіш көрсеткішін алмастырмайды, ал есептегіш көрсеткіші судың не үшін жұмсалғанын түсіндірмейді. Үй бастапқы және соңғы мәнді, күнді, аспап орнатылған жерді және ресурс жұмсалған жұмыстарды тіркейді. Жүйені жөндеу кезінде бір рет су ағызылса, сол күні акт жасаған дұрыс. Бір айдан кейін күрт өсудің себебін еске түсіру мүмкін емес дерлік.

Меншік иелері алаңға сай төлейді

Кондоминиум объектісін басқаруға арналған ағымдағы жарналар пәтердің пайдалы алаңына немесе тұрғын емес үй-жайдың алаңына сай белгіленеді. Бұл ереже № 166 бұйрықпен бекітілген Кондоминиум объектісін басқару шығыстарының жылдық сметасын есептеу әдістемесінде жазылған және меншік иесінің ортақ мүліктегі үлесімен байланысты.

«Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңның 33-бабы үлесті нақты пәтердің пайдалы алаңының немесе тұрғын емес үй-жай алаңының кондоминиумдағы барлық жеке объектілер алаңының жиынтығына қатынасы ретінде анықтайды. Үй-жай неғұрлым үлкен болса, оның ортақ мүлік пен шығындардағы үлесі де соғұрлым үлкен. Тіркелген адамдар саны, тұрғындар саны, қабат және баспалдақты пайдалану жиілігі бұл үлесті өздігінен өзгертпейді.

Бөлуге арналған жұмыс формуласы мынадай:

Үй-жай төлемі = бап бойынша жалпы шығын × үй-жай алаңы ÷ үйдің жиынтық есептік алаңы.

Айталық, ортақ мүлікке жұмсалған электр энергиясының бір айдағы расталған құны 180 000 теңге болды. Есепке қатысатын пәтерлердің пайдалы алаңы мен тұрғын емес үй-жайлардың жалпы алаңы 12 000 м². Алаңы 60 м² пәтер үшін бұл баптың үлесі 900 теңге болады: 180 000 × 60 ÷ 12 000. 90 м² пәтер 1 350 теңге төлейді. Есеп алдында бөлімдегі барлық үй-жайдың заң мен үй құжаттары бойынша шығынға қатысушылар қатарына кіргенін тексеру қажет.

Ортақ мүлікті күтіп ұстауға жұмсалған коммуналдық қызметтерді төлеу тәртібін меншік иелерінің жиналысы шешеді. Іс жүзінде ең түсінікті жол - болжамды шығынды жылдық смета мен ағымдағы жарнаға енгізіп, нақты сомалар мен ауытқуларды ай сайынғы есепте көрсету. Егер үй әр айдың нақты дерегі бойынша өзгермелі жолмен шот шығарса, жиналыс шешімі дерек көзін, формуланы, есепке қатысатын алаңдарды және қайта есептеу тәртібін тікелей сипаттауға тиіс.

Тұрғын емес үй-жайдың жеке кіреберісі болғаны немесе иесі ортақ кіреберісті пайдаланбағаны үшін ол ортақ үлестен босатылмайды. Оның иесі ортақ мүліктің үлесіне ие. Бірақ заң тұрғын емес үй-жай иесінен өндірістік, сауда немесе өзге қызметінен туған шығындарды жылдық сметадан тыс өтеуді бөлек талап етеді. Ортақ желдетуді пайдаланатын немесе желілерге қосымша жүктеме түсіретін мейрамхана жоғары тұтынуын пәтерлердің төлеміне араластырмауға тиіс.

Реформадан кейін тұрақ орындары мен қоймалардың ағымдағы және жинақ жарналарына бөлек ережелер қолданылады. Кондоминиумның тіркелген құрамын, жиналыс шешімін және қолданыстағы әдістемені тексермей, олардың алаңын пәтерлер есебіне автоматты түрде қосуға болмайды. Алаңдар тізіліміндегі қате жеткізушінің жалпы шоты дұрыс болса да, әр меншік иесінің төлемін үнемі бұрмалайды.

Рұқсат етілген көлем жалпы санмен емес, дерекпен расталады

Қазақстанда барлық үйге ортақ, бір пәтерге киловатт-сағатпен немесе текше метрмен белгіленген бірыңғай ЖҮҚ нормасы жоқ. Сорғылары, екі лифтісі және жерасты паркингі бар он қабатты үй лифтісіз бес қабатты үйден көбірек ресурс тұтынады. Тиісті аспаппен өлшенген немесе рұқсат етілген қосалқы тәсілмен есептелген, ортақ мүлікке байланысты және қолданыстағы тарифпен төленген көлемді рұқсат етілген деп санауға болады.

Бұл кез келген көрсеткіш өздігінен орынды дегенді білдірмейді. Заңдық жарамдылық есептелген шама қайдан шықты деген сұраққа жауап береді. Техникалық негізділік басқа сұраққа жауап береді: жабдық қалыпты жұмыс істегенде үй осынша тұтынуға тиіс пе? Жеткізушінің шотын көрсеткен төраға жеткізуші алдындағы қарызды растайды, бірақ тұрғындарға күрт өсуді әлі түсіндірген жоқ.

Бақылау үшін үйге өз тұтыну дәлізі керек. Оны жазалау нормативі ретінде емес, салыстыруға арналған техникалық база ретінде жасайды. Кемінде қатарынан он екі айдың көрсеткіштерін алып, қараңғы уақыттың ұзақтығын, жылыту маусымын, суаруды, жөндеулерді, апат кезіндегі су ағызуды, жаңа жабдықтың іске қосылуын және тариф өзгерісін белгілейді. Содан кейін тең айларды және тек теңгедегі қорытындыны емес, тәуліктік шығынды салыстырады.

Сома екі бөлек себеппен өседі: үй көбірек ресурс бірлігін тұтынды немесе жеткізуші тарифті өзгертті. Есепте екі көбейткіш те көрсетілуге тиіс. «ЖҮҚ электр энергиясы: 240 000 теңге» деген жол есептің жартысын жасырады. «3 000 кВт·сағ × 80 теңге = 240 000 теңге» деген жол сұрақты қайда бағыттау керегін бірден көрсетеді.

Есептегіш болмағандағы нормативтің де қолданылу шегі бар. Басқарушы актіні, норманы, есептік базаны және кезеңді атауға тиіс. Белгіленген қуат қолданылса, меншік иелері жүктемелер тізімі мен жұмыс уақытын көруге құқылы. Деректемелер мен арифметикасы жоқ «норматив бойынша есептелді» деген сөз шотты тексеруге мүмкіндік бермейді және есептің орнын баспайды.

Метрологиялық шек те бар: аспап есепке жіберіліп, пломбалары бүтін, қосылу схемасы жобаға сай, ал тексеру мерзімі жарамды болғанда көрсеткіштердің мағынасы бар. Тексеру мерзімінің өтуі немесе пломбаның зақымдануы жеткізушінің есептеу тәсілін өзгертеді. Үй есептегіш паспортын, іске қосу актісін, тексеру туралы мәліметті, жауапкершілікті ажырату актісін және ай сайынғы көрсеткіш журналын сақтауға тиіс. Бұл құжаттар күні мен мекенжайы жоқ дисплей суретінен маңыздырақ.

Есептеу бір құжаттар тізбегімен тексеріледі

ЖҮҚ-ты тексеру «барлық бухгалтерлік құжатты көрсетіңіз» деген талаптан басталмайды. Алдымен бір айға қатысты бес нақты дерек тобын сұрату қажет. Осылай үзілісті табу оңайырақ және мәселені жүздеген парақтың арасында жоғалту қиынырақ.

1. Үйдің жеткізушімен шарты және пайдалану жауапкершілігін ажырату актісі.
2. Аспаптың бастапқы және соңғы көрсеткіштері, алынған күні, есептегіш нөмірі және тексеру мәліметтері.
3. Көлемі, тарифі, қайта есептеулері және бұрынғы кезеңдердің қарызы бөлек көрсетілген жеткізуші шоты.
4. Бекітілген жылдық смета және жалпыүйлік коммуналдық қызметтерді төлеу тәртібі туралы жиналыс шешімі.
5. Алаңдар тізілімі және нақты бап, төлем мен қалдық көрінетін ай сайынғы есеп.

«Тұрғын үй қатынастары туралы» Заң МИБ төрағасын немесе басқару субъектісін ай сайынғы есепті келесі айдың жиырмасына дейін, ал жылдық есепті келесі жылдың 1 сәуіріне дейін ұсынуға міндеттейді. Жазбаша талап бойынша меншік иесі дербес деректерді қорғау талаптарын сақтай отырып, қаржылық құжаттардың, шот көшірмелерінің, есептер мен жиналыс шешімдерінің көшірмесін бір ай ішінде ала алады. Бұл бөтен адамның жеке мәліметін көпшілікке таратпай-ақ тексерудің қалыпты жолын береді.

Одан кейін арифметика бірнеше минут алады. Соңғы көрсеткіштен бастапқы көрсеткішті шегеріңіз. Шыққан көлемді жеткізуші шотымен салыстырыңыз. Көлемді тарифке көбейтіп, жеткізуші көрсеткен түзетулерді бөлек есептеңіз. Содан кейін қорытындыны есептегі шығынмен салыстырып, бекітілген формуланы өз үй-жайыңыздың алаңына қолданыңыз.

Егер ағымдағы айдың есебіне бұрынғы кезең қарызы бөлек түсіндірмесіз кірсе, бұл күмәнді белгі. ПИК, МИБ немесе басқарушы компанияның ауысуы ескі сальдоны ағымдағы тұтынуға айналдырмайды. Үйді қабылдағанда жеткізушілермен есеп айырысуды, беру күніндегі көрсеткіштерді, шарттарды, банк көшірмелерін және борышкерлер тізілімін салыстыру керек. Әйтпесе жаңа команда шілде ресурсын сәуір қарызынан бөле алмайтын бір соманы қабылдайды.

Екінші күмәнді белгі - құжаттардағы кезеңдердің әртүрлі болуы. Жеткізуші шоты айдың 25-інен келесі айдың 25-іне дейінгі күндерді қамтуы, ал ішкі есеп күнтізбелік аймен жасалуы мүмкін. Ереже тұрақты қолданылып, ашық көрсетілсе, бұл рұқсат етіледі, бірақ кезеңдерді теңестірмей тікелей салыстыру жалған айырма береді. Үй әр көрсеткіш жиынтығына күнін қойып, ыңғайлы нәтиже үшін кезең шекарасын өзгертпеуге тиіс.

Егер тізбек сәйкес келмесе, нақты жазбаша сұрақ қойыңыз: «25 шілде мен 25 тамыз аралығында № 54821 есептегіш көрсеткіштерінің айырмасы 2 970 кВт·сағ болса, неге тамыз есебінде 3 420 кВт·сағ көрсетілген?» Мұндай сауал мәні бойынша жауапты талап етеді. Артық есептеді деген жалпы айып көбіне жалпы жауап туғызады және есепті түзетпейді.

Шығынның күрт өсуінің әдетте физикалық себебі бар

Жоғары ЖҮҚ көбіне тұрғындардың мінез-құлқымен емес, есеп схемасымен немесе ортақ жабдықтың ақауымен түсіндіріледі. Алдымен есептегіш шекарасын тексеру керек. Электрик бір сызықты схема бойынша жалпыүйлік аспаптан кейін қандай желілер қосылғанын және жалға алушыларда, жарнамада, паркингте, шлагбаумда, күзетте және телекоммуникациялық жабдықта жеке есептегіш бар-жоғын анықтауға тиіс.

Кәдімгі ақау былай көрінеді. Жертөледегі шағын дүкен көп жыл бойы ортақ қалқаннан қуат алады. Дүкенде есептегіш бар, бірақ оның көрсеткішін үй есебіне ешкім бермейді. Жеткізуші МИБ-ке кіріс аспабы бойынша бүкіл көлемді шығарады, ал басқарушы оны ЖҮҚ ретінде бөледі. Жеткізушінің шоты нысан жағынан дұрыс, бірақ ішкі бөлу жеке тұтынуды барлық меншік иесіне жүктейді.

Себептердің екінші тобы - жарық. Фотореле ластанған немесе қараңғы қуысқа бағытталғандықтан, аула шамдары күндіз де жанады. Қозғалыс датчигінің кідірісі тым ұзақ қойылған. Жөндеуден кейін мердігер уақытша жарықты тұрақты желіде қалдырған. Мұнда түнгі және күндізгі аралау кезінде қосылған жүктемелерді тіркеп, ақау жойылғанға дейінгі және кейінгі бақылау көрсеткіштерін салыстыру көмектеседі.

Үшінші топ - сорғылар мен қыздыру жабдығы. Мойынтірегі тозған, автоматикасы қате немесе жүйесінде ағып кету бар сорғы есептік режимнен ұзақ жұмыс істейді. Жылытқыш кабель аяздан кейін де қосулы қалады. Қызметкерлер бөлмесіндегі электр жылытқыш ортақ қалқанға жалғанады. Электрик жеке желілердегі токты өлшемейінше, шамды жай ғана ауыстыру мұндай шығынды жаппайды.

Суға қатысты жиі кездесетін себептер: техникалық бөлмеде тоқтамай ағатын шүмек, жалпыүйлік есептегіштен кейінгі жасырын ағу, ақаулы клапан, жылыту жүйесін жиі толықтыру және журналсыз суару. Егер ортақ аспап тазалау мен суару болмайтын түнде шығын көрсетсе, үй сынақ жүргізеді: мәнді тіркеп, келісілген қысқа уақытқа жоспарлы су алуға тыйым салып, өзгерісті тексереді. Оң айырма жасырын су алуды немесе ағуды көрсетеді, бірақ орнын бәрібір тексерумен табу қажет.

Тұрғындарға бүкіл «нормадан артық» шығынды басқарушы компания төлейді деп алдын ала уәде беруге болмайды. Жауапкершілік шартқа, желілер шекарасына, ысырап себебіне және дәлелдерге байланысты. Егер шығынға жеке пайдаланушы себеп болса, үй оған расталған көлемді ұсынады. Егер мердігер қызмет көрсету шарттарын бұзса, шарт қолданылады. Үшінші адамның кінәсі анықталмаған ортақ мүліктегі ағу болса, нақты шот меншік иелерінің шығыны болып қалады, ал басқарудың міндеті - қайталануын тез тоқтату.

Үнемдеу бөлек есептен басталады

Ең тиімді шара - ортақ жүктемені жекеден, ал ірі қондырғыларды бір-бірінен бөлу. Бір кіріс есептегіші қорытындыны көрсетеді, бірақ себебін іздеуге нашар көмектеседі. Лифтілердегі, сорғылардағы, паркингтегі, сыртқы жарықтағы және жалға алушылардағы бақылау есептегіштері немесе есеп жүйелері сома туралы дауды нақты желілерді салыстыруға айналдырады.

Бөлек есеп алғашқы кезеңде міндетті түрде қымбат автоматтандыруды қажет етпейді. Үй бекітілген журналдан бастай алады: күні мен уақыты, бастапқы және соңғы көрсеткіш, жауапты адам, үйдегі оқиға, көлем және ескертпе. Көрсеткіштер бірдей күндері алынады, ал фото аспап нөмірімен байланыстырылып сақталады. Бірнеше айдан кейін журнал негізгі тұтыну мен ауытқуларды көрсетеді.

Есеп жүргізілгеннен кейін шаралар табылған жүктеменің мөлшеріне қарай таңдалады:

• қосылу схемасын түзетіп, жеке пайдаланушыларға бөлек есеп орнатады;
• фоторелені, таймерлер мен датчиктерді адамдардың нақты қозғалысына сай баптайды;
• ақаулы сорғыларды, іске қосқыштарды және клапандарды жорамалмен емес, өлшеуден кейін ауыстырады;
• үнемі жанып тұратын шамдарды лайықты үнемді жарықтандырғыштарға ауыстырады;
• ағуды жойып, бір реттік су ағызуды актімен тіркейді.

«Барлық жерге қозғалыс датчигін орнатыңыз» деген кең тараған кеңес тым жалпылама. Күндізгі жарық түсетін баспалдақта ол нәтиже беруі мүмкін, ал адам тұрақты өтетін жерде немесе эвакуация жолында қате баптау қолайсыздық пен қауіп тудырады. Алдымен жарықтың жалпы шығын ішіндегі үлесін өлшеп, қауіпсіздік нормалары мен басқару схемасын тексереді, содан кейін өтелу мерзімін есептейді.

Күн панельдері мен қымбат диспетчерлендіру жүйесіне де осы қағида қатысты. Жаңа жабдық бөтен қосылымды немесе ағып тұрған құбырды түзетпейді. Үй алдымен өтелуі жылдам ысыраптарды жояды, кейін инвестицияны жиналыстың бөлек шешімімен қарайды. Күрделі сатып алуды айлық ЖҮҚ жолының ішіне жасыруға болмайды.

Үнемдеу теңгемен ғана емес, ресурс бірлігімен бағаланады. Жөндеуден кейін тариф өскендіктен сома азаймаса да, киловатт-сағат нәтижені көрсетеді. Әділ салыстыру үшін тәуліктік шығын мен ұқсас маусымдар алынады. Сорғылардың, жылытқыш кабельдердің жұмысын және жарық уақытының ұзақтығын ескермей, жылыту айын маусыммен салыстыруға болмайды.

Жиналыс шешімі тексеруге төтеп беруі керек

Жиналыс есептегіш көрсеткішін немесе жеткізуші тарифін анықтамайды, бірақ үй шығындарын төлеу тәртібін белгілейді. Шешім кейін бухгалтерде, меншік иесінде және тұрғын үй инспекциясында туатын сұрақтарға жауап беруге тиіс. «ЖҮҚ бекітілсін» деген тұжырым тым көмескі.

Күн тәртібі мен хаттамада ресурстар тізімін, шарттар мен есеп нүктелерін, шығындарды ағымдағы жарнаға енгізу тәсілін, бөлу формуласын, есептік алаң құрамын, ауытқулармен жұмыс тәртібін және ай сайын ашылатын деректер нысанын бекіткен жөн. Бөлек аспаптар немесе автоматика орнату жоспарланса, сметада баға, ақша көзі, мерзім және жауапты адам көрсетілуі керек. Әр шешім бойынша бүкіл күн тәртібіне ортақ қорытынды емес, дауыс беру нәтижесі қажет.

Пайдалы тұжырым мынадай болуы мүмкін: «№ 54821 аспап бойынша ортақ мүлікті күтіп ұстауға тұтынылған электр энергиясының нақты құнын МИБ-тің ағымдағы шотынан төлеу; шығынды пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері арасында алаңға сай бөлу; бастапқы және соңғы көрсеткішті, көлемді, тарифті, соманы және сметадан ауытқуды ай сайын көрсету». Оны қолданар алдында нақты үйдің құжаттарымен және жиналысқа қойылатын талаптармен салыстыру қажет.

Егер шығын бекітілген ағымдағы жарнаға кіріп қойса, бөлек жолмен қайта есептеу қос төлем туғызады. Есепте жиналған жарнаның қандай бөлігі жеткізушіге кеткені көрсетілуі керек, сол шот екінші рет қойылмауға тиіс. Егер нақты шығын сметадан үнемі жоғары болса, төраға сметаны кейінгі күнмен түзетпейді. Ол ауытқуды түсіндіріп, жаңа есеп дайындайды және қажет шешімді жиналысқа шығарады.

Заң үйді басқаруға жатқызбайтын шығындарға бөлек шешім керек. Заң қосымша шығындарды жиналыс шешімінсіз меншік иелеріне жүктеуге тікелей тыйым салады. Бұл кез келген жоспардан тыс сатып алуды ЖҮҚ-қа қосатын ыңғайлы бухгалтерлік әдеттен қорғайды. Баптың атауы сатып алудың құқықтық сипатын өзгертпейді.

Сотқа дейін жетуі мүмкін шешім үшін рәсім маңызды: тиісті хабарлама, меншік иелерінің дұрыс тізімі, расталған алаңдар мен үлестер, кворум, дауыстарды нақты тіркеу, хаттама қосымшалары. Үлесті есептеудегі қате дауыс беруді де, кейінгі есептеулерді де бұрмалауы мүмкін. Сондықтан кондоминиум тізілімі екі процестің де негізі болады.

Басқару ауысқаннан кейін ашық есеп қажет

Бұрынғы ПИК-тен МИБ-ке немесе жаңа басқарушы компанияға өткенде ЖҮҚ-ты «сальдо» деген бір жолмен қабылдауға болмайды. Беру күнінде барлық жалпыүйлік аспаптың көрсеткіші, нөмірлері мен пломба күйі, қолданыстағы шарттар, соңғы шоттар, салыстыру актілері, үйдің қарызы және жеке пайдаланушылардың үй алдындағы қарызы тіркеледі. Құжаттарға жетіспейтін тармақтар тізімі бар қабылдау-тапсыру актісімен қол қойылады.

Жаңа команда көбіне толық емес мұрағат алып, ескі кесте бойынша есептеуді жалғастыруға асығады. Мұны түсінуге болады, бірақ тәжірибе қауіпті. Белгісіз жиынтық алаң, тізімнен алынбаған үй-жайлар және ескі дербес шоттар жаңа шығынды қате бөледі. Алғашқы есепке дейін тіркелген объектілерді, пайдалы алаңдарды, меншік иелерін, тұрғын емес үй-жайларды және бөлек есеп нүктелерін салыстыру керек.

Ай сайынғы есеп аспаптан банк төлеміне дейінгі жолды өтуге мүмкіндік беруі керек. Әр коммуналдық бап бойынша кезеңді, алдыңғы және ағымдағы көрсеткішті, айырманы, тарифті, шот сомасын, төленген соманы, қарызды бөлек және сметадан ауытқуды көрсету жеткілікті. Жеке қарыздар дербес деректер ережелерін сақтай отырып жарияланады, бірақ бап бойынша қорытындыны жасыруға болмайды.

QABAT алаңдар тізілімін, ағымдағы жарналарды, есептілікті, құжаттарды және жиналыс шешімдерін байланыстырады, сондықтан МИБ ЖҮҚ есебін бір-біріне байланысы жоқ кестелерден жинамай, негіздемесімен бірге сақтай алады. Цифрлық журнал жарамды есептегіш пен білікті электрикті алмастырмайды, бірақ төраға келесі рет ауысқанда формуланың, көрсеткіштің немесе шешімнің жоғалуына жол бермейді.

Жақсы есеп жалпыүйлік шығынды нөлге түсіруге уәде бермейді. Үй қауіпсіз өтетін жерлерді жарықтандыруға, су беруге, жабдыққа қызмет көрсетуге және апатты жоюға тиіс. Меншік иелерінің міндеті басқа: өзінің тексерілетін үлестік шығынын төлеу, ауытқуды тез байқау және техникалық ақауды бюджеттің тұрақты жолына айналдырмау. Мұндағы алғашқы пайдалы құжат шағым да, жаңа тариф те емес. Ол - көрсеткіш, көлем, баға және өзгерісті түсіндіретін оқиға қатар тұрған он екі айлық кесте.